७३. नगर क्षेत्रको
केन्द्र तोक्ने :
(१) श्री ५ को
सरकारले नगर क्षेत्रको केन्द्र तोक्दा नगरपालिकाको भवन बनिसकेको क्षेत्रको
हकमा सोही भवन रहेको स्थानलाई र भवन बनिसकेको नगरपालिकाको हकमा नगर परि
षद्संग परामर्श गरी पायक पर्ने स्थानलाई सम्बन्धित नगर क्षेत्रको केन्द्र
तोकिने छ ।
(२) ऐनको दफा ७४ को
उपदफा (२) बमोजिम कुनै नगर क्षेत्रको सिमाना हेरफेर भएको अवस्थामा श्री ५
को सरकारले जिल्ला विकास समितिको सिफारिशमा त्यस्तो नगरक्षेत्रको केन्द्र
तोक्ने सक्नेछ ।
७४. सांस्कृतिक नगर
घोषणा गर्ने :
कुनै नगरपालिकाको
सम्पदाको विश्व सम्पदा संरक्षण सूचीमा समावेश भएको रहेछ भने सो कुरा समेतको
विचार गरी यस्तो नगरपालिकालाई श्री ५ को सरकारले सांस्कृतिक नगर घोषणा गर्न
सक्नेछ ।
७५. बैठक बस्ने
स्थान :
नगर परिषद्को बैठक
नगरपालिकाको कार्यालयमा बस्नेछ । कुनै नगरपालिकाको आफ्नो भवन नभएको वा
कार्यालय भवन भए पनि नगर परिषद्को बैठकको लागि आवश्यक स्थान तथा अन्य
पर्ूवाधारको अभाव भएमा नगरपालिकाले निर्ण्र्ाागरी तोकिदिएको सम्बन्धित नगर
क्षेत्रभित्रको उपयुक्त स्थानमा नगर परिषद्को बैठक बस्ने छ ।
७६. छलफलको विषय :
ऐनको दफा ९० को उपदफा
(६) को प्रयोजनको लागि सूचना पठाउँदा त्यस्तो सूचनामा बैठकमा छलफल गरिने
विषय समेत स्पष्ट रुपले किटान गर्नु पर्नेछ ।
७७. बैठकको
कार्यक्रम :
प्रमुखको निर्देशनमा
सचिवले नगर परिषद्को बैठकको कार्यक्रम लिखित रुपमा तयार गर्नेछ ।
७८. उपस्थिति :
बैठकमा उपस्थित सदस्यले उपस्थित पुस्तिकामा आफ्नो नाम बुझिने गरी सही
गर्नुपर्नेछ ।
७९. सुव्यवस्था :
बैठकमा सुव्यवस्थित रुपमा संचालन गर्ने काम अध्यक्षतामा गर्ने व्यक्तिको
हुनेछ ।
८०. अध्यक्षता गर्ने
व्यक्तिको मर्यादा : अध्यक्षको आसनको सम्मान र आदर गर्नु नगर परिषद्का
सदस्यको कर्तव्य हुनेछ ।
८१. बोल्ने पालो :
बैठकको छलफलमा भाग
लिने सदस्यले बोल्ने पालो तथा बोल्न पाउने समयको अवधि बैठकको अध्याक्षता
गर्ने व्यतिःले निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ ।
८२. बीचमा कुरा
काट्न नहुने : एकजना सदस्यले बोलिरहेको समयमा कुनै अर्को सदस्यले बीचमा
कुरा काट्न हुँदैन ।
८३. प्रस्ताव राख्ने
: कुनै सदस्यले बैठकमा छलफलको लागि कुनै सदस्यको तर्फाट पेशा गर्ने विषय
प्रस्तावको रुपमा राख्नु पर्नेछ ।
८४. प्रस्तावको रीत
:
बैठकमा छलफलको लागि
पेश हुने प्रस्तावको सूचना बैठक सुरु हुनुभन्दा कम्तीमा चौबीस घण्टा अगाडी
नै लिखित रुपमा देहायको पु-याई सचिवलाई दिनु पर्नेछ ः
(क) नेपाली भाषामा
लेखिएको,
(ख) नगर परिषद्का
सदस्यहरुमध्येबाट कम्तीमा एक जना प्रस्तावक र एक जना र्समर्थकको सही भएको,
(ग) प्रस्तावको विषय
प्रस्ट र व्यवहारिक भएको,
(घ) नियम ८७ अनुरुप
भएको,
(ङ) अध्यक्षता गर्ने
व्यक्तिले छलफलको लागि स्वीकृति दिएको ।
८५. प्रस्तावको
क्रम :
(१) बैठकको अध्यक्षता गर्ने
व्यक्तिले ऐनको दफा ९४ को उपदफा -१) मा उल्लिखित विषयको प्राथमिकताको आधारमा
प्रस्तावको क्रम तयार पार्ने छ ।
(२) एउटै विषयमा
दर्ुइवटा प्रस्ताव प्राप्त हुन आएमा पहिले दर्ता भएको प्रस्तावलाई बैठकको
कार्यक्रममा राखिने छ ।
८६. प्रस्तावमा
छलफलको प्रक्रिया :
(१) नियम ८४ बमोजिम
तयार भएको प्रस्तावको प्राथमिकता क्रमको आधारमा अध्यक्षता गर्ने व्यक्तिले
बैठकमा प्रस्ताव पेश गर्ने अनुमति दिनेछ र प्रस्तावक सदस्यले सो प्रस्ताव
ल्याउनु पर्नाका कारण सहित आफ्नो भनाइ प्रस्तुत गर्नेछ ।
(२) उपनियम (१)
बमोजिम प्रस्तावक सदस्यले आफ्नो भनाइ राखिसके पछि सो प्रस्ताव उपर बोल्न
चाहने अन्य सदस्यलाई बैठकको अध्याक्षता गर्ने व्यक्तिले बोल्न अनुमति दिनेछ
।
(३) बैठकको अध्यक्षता
गर्ने व्यक्तिले बैठकको कार्यक्रम संख्या र त्यसलाई लाग्ने समय समेतलाई
विचार गरी प्रत्येक प्रस्ताव माथि गरिने छलफलको समयावधि र त्यस्तो छलफलमा
प्रत्येक सदस्यले बोल्न पाउने समय तोक्न सकिने छ ।
(४) बोल्न चाहने
सदस्यले बोलिसकेपछि बैठकको अध्यक्षता गर्ने व्यक्तिले प्रस्तावक सदस्यलाई
सुनः बोल्ने अनुमति दिन सक्नेछ र सो बाहेक अन्य सदस्यलाई सामन्यतया
एकपटकभन्दा बढी बोल्ने अनुमति दिइने छैन ।
(५) नियम ८३ बमोजिमको
प्रस्ताव नियम ८८ बमोजिम निर्ण्र्ााो लागि प्रस्तुत हुनु अगावै प्रस्तावक
सदस्यले चाहेमा फिर्ता लिन सक्नेछ ।
८७. प्रस्ताव पेश
गर्दा वा छलफल गर्दा गर्न नकुने कुराहरु : बैठकमा प्रस्ताव पेश गर्दा वा
छलफल गर्दा देहायका कुरा गर्नु हुँदैन :-
(क) अशिष्ट शब्दको
प्रयोग,
(ख) कसैको व्यक्तिगत
प्रतिष्ठामा धक्का पुर्याउने शब्दको प्रयोग,
(ग) तोडफोड वा बलको
प्रयोग,
(घ) नेपाल अधिराज्यको
संविधान, २०४७ को भावना विपरीत हुने विषयमा छलफल ।
८८. प्रस्तावमाथि
निर्णय :
(१) नियम ८१ ब्मोजिम
प्रस्तावमाथि बोल्ने क्रम समाप्त भएपछि बैठकको अध्यक्षता गर्ने व्यक्तिले
सो प्रस्ताव निर्णय लागि प्रस्तुत गर्नेछ ।
(२) उपनियम (१) मा
जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि बैठकको अध्यक्षता गर्ने व्यक्तिलाई कुनै
प्रस्तावको सम्बन्धमा पर्याप्त छलफल भइसकेको छ भन्ने लागेमा निजले सो
प्रस्ताव निर्णयको लागि प्रस्तुत गर्न सक्नेछ ।
८९. निर्णय गर्ने
तरिका तथा निर्णय घोषणा :
(१) बैठकको बहुमत
प्रस्तावको पक्ष वा विपक्षमा छ भन्ने कुरा निर्णयको लागि बैठकको अध्यक्षता
गर्ने व्यक्तिले देहायको कुनै एक तरिका अपनाई बैठकको निर्णय घोषणा गर्नेछ :
(क) प्रत्येक
सदस्यलाई पालैसंग मौखिक मत प्रकट गर्न लगाएर,
(ख) प्रस्तावको पक्ष
र विपक्षमा हात उठाउन लगाएर,
(ग) प्रस्तावको
पक्षमा मत प्रकट गर्नेलाई एक समूहमा र विपक्षमा
मत प्रकट गर्नेलाई
अर्को समूहमा विभाजन गरेर ।
(२) उपनियम (१)
बमोजिमको तरिकाबाट बहुमत छुट्ट्याउन व्यवहारिक नभएमा अध्यक्षता गर्ने
व्यक्तिले सदस्यलाई गोप्य मतदान गर्न लगाई निर्णयको घोषणा गर्नेछ ।
९०. निर्णायक मत :
बैठकको अध्यक्षता गर्ने व्यक्तिले मतदान गर्ने छैन ।
तर कुनै प्रस्तावको
पक्ष वा विपक्षमा बराबर मत पर्न आएमा बैठकको अध्यक्षता गर्ने व्यक्तिले
निर्णय मत दिनेछ ।
९१. निर्णय अभिलेख
:
सचिवले बैठकमा भएको
निर्णयई निर्णय पुस्तिकामा अभिलेख गरी बैठकको अध्यक्षता गर्ने व्यक्तिको सही
गर्राई राख्नु पर्नेछ ।
९२. निर्णय
प्रमाणित :
(१) बैठकको निर्णय
उतार प्रमाणित गर्ने अधिकार सचिवलाई हुनेछ ।
(२) बैठकको
निर्ण्र्ााउतार सचिवले प्रमाणित गरी सदस्य, सम्बन्धित निकाय र जिल्ला विकास
समितिमा पठाउनेछ ।
९३. विशेष बैठक
सम्बन्धी कार्याविधि :
(१) ऐनको दफा ९० को
उपदफा (९) बमोजिम नगर परिषद्को विशेष बैठक बोलाउँदा प्रमुखको लिखित
निर्देशनमा सचिवले नगर परिषद्को विशेष बैठक बस्ने मिति, समय, स्थान र जुन
विषयमा छलफल गर्नको लागि बैठक बोलाइएको हो सो विषय समेत स्पष्ट रुपले
खुलाइएको सूचना नगर परिषद्को सदस्यलाई दिनु पर्नेछ ।
(२) उपनियम (१)
बमोजिम बोलाइएको विशेष बैठकमा जुन विषयमा छलफल गर्न विशेष बैठक बोलाइएको हो
। बाहेक अन्य विषयमा छलफल गर्न पाइने छैन ।
(३) यस नियममा
लेखिएदेखि बाहेक विशेष बैठक सम्बन्धी अन्य कार्यविधि यसै परिच्छेदका अन्य
व्यवस्था बमोजिम हुनेछ ।
(४) यस नियममा
अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि कार्यान्वयनमा रहेको नगरपालिकाको
बजेट, कार्यक्रम तथा नगर परिषद्को सदस्य मनोनयन सम्बन्धी विषयका सम्बन्धमा
साविकमा कायम रहेका निर्ण्र्ााा प्रभावित गर्ने किसिमका विषयलाई छलफलको
विषय वस्तु बनाएर बैठक बोलाउन पाउने छैन ।
(९४) अध्यक्षको
छनौट प्रक्रिया र बैठकको स्थगन :
(१) ऐनको दफा ९० को
उपदफा (४) बमोजिम नगर परिषद्को बैठकको लागि अध्यक्षको छनौट गर्ने प्रक्रिया
तत्काल अध्यक्षता गरिरहेको अध्यक्षले निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ ।
(२) ऐनको दफा ९० को
उपदफा (४) को प्रतिबन्धात्मक वाक्यांश बमोजिम जेष्ठ सदस्यले अध्यक्षता गरेको
नगर परिषद्को बैठक चौबिस घण्टाभन्दा बढी समयको लागि स्थगित गर्न हुँदैन ।
९५. पद रिक्त भएको
सूचना दिनुपर्ने :
ऐनको दफा ७९ र ८६
बमोजिम नगर परिषद् र नगरपालिकाको सदस्यको पद रिक्त हुन आएमा सो कुराको सूचना
सचिवले पद रिक्त भएको मितिले एक हप्ताभित्र सम्बन्धित जिल्ला विकास समितिमा
दिनु पर्नेछ ।
९६. बैठक बस्ने
स्थान र समय :
(१) नगरपालिकाको
बैठक नगरपालिकाको कार्यालयमा बस्नेछ ।
(२) ऐनको दफा ९१ को
उपदफा (१) को प्रयोजनको लागि प्रमुखले एक आर्थिक वर्षभरी हुने बैठकको
निश्चित मिति र समय निर्धारण गरी प्रत्येक आर्थिक वर्षो शुरुमा प्रत्येक
सदस्यलाई लिखित रुपमा जानकारी गराउनु पर्नेछ ।
९७. छलफलको विषय :
(१) ऐनको दफा ९१ को
उपदफा (२) बमोजिम बैठक बोलाउंदा सो बैठकमा छलफल गरिने विषय स्पष्ट रुपले
किटान गरी बैठक बस्ने मितिभन्दा सामान्यतया बहत्तर घण्टा अगावै सबै
सदस्यलाई उपलब्ध गराउनु पर्नेछ ।
९८. बैठकको
कार्यक्रम : प्रमुखको निर्देशनमा सचिवले नगरपालिकाको बैठकको कार्यक्रम
लिखित रुपमा तयार गर्नेछ ।
९९. उपस्थिति :
बैठकमा उपस्थित सदस्यले उपस्थित पुस्तिकामा सही गर्नु पर्नेछ ।
१००. बैठकको
सुव्यवस्था : बैठकमा सुव्यवस्था गर्ने काम बैठकको अध्यक्षता गर्ने
व्यक्तिले गर्नेछ ।
१०१. अध्यक्षता
गर्ने व्यक्तिको मर्यादा : अध्यक्षको आसनको सम्मान र आदर गर्नु
नगरपालिकाका सदस्यको कर्तव्य हुनेछ ।
१०२. बोल्ने पालो :
बैठकको छलफलमा भाग
लिने सदस्यहरुले बोल्ने पालो तथा बोल्न पाउने समयको अवधि बैठकको अध्यक्षता
गर्ने व्यक्तिले निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ ।
१०३. बीचमा कुरा
काट्न नहुने : एकजना सदस्यले बोलिरहेको समयमा कुनै अर्को सदस्यले बीचमा
कुरा काट्न हुंदैन ।
१०४. प्रस्ताव
राख्ने : कुनै सदस्यले बैठकमा छलफलको लागि कुनै सदस्यको तर्फाट पेशा
गर्ने विषय प्रस्तावको रुपमा राख्नु पर्नेछ ।
१०५. प्रस्तावको
रीत :
बैठकमा छलफलको लागि
पेश हुने प्रस्तावको सूचना बैठक सुरु हुनुभन्दा कम्तीमा चौबीस घण्टा अगाडी
नै लिखित रुपमा देहायको रीत पुर्याई सचिवलाई दिनु पर्नेछ :
(क) नेपाली भाषामा
लेखिएको,
(ख) नगरपालिकाका
सदस्यहरुमध्येबाट कम्तीमा एक जना प्रस्तावक र एक जना र्समर्थकको सही भएको,
(ग) प्रस्तावको विषय
प्रस्ट र व्यवहारिक भएको,
(घ) नियम १०८ अनुरुप
भएको,
(ङ) अध्यक्षता गर्ने
व्यक्तिले छलफलको लागि स्वीकृति दिएको ।
१०६. प्रस्तावको
क्रम :
(१) बैठकको
अध्यक्षता गर्ने व्यक्तिले ऐनको दफा ९६ को उपदफा -१) मा उल्लिखित विषयको
प्राथमिकताको आधारमा प्रस्तावको क्रम तयार गर्नेछ ।
(२) एउटै विषयमा
दर्ुइवटा प्रस्ताव प्राप्त हुन आएमा पहिले दर्ता भएको प्रस्तावलाई बैठकको
कार्यक्रममा राखिने छ ।
१०७. प्रस्तावमा
छलफलको प्रक्रिया :
(१) नियम १०६ बमोजिम
तयार भएको प्रस्तावको प्राथमिकता क्रमको आधारमा अध्यक्षता गर्ने व्यक्तिले
बैठकमा प्रस्ताव पेश गर्ने अनुमति दिनेछ र प्रस्तावक सदस्यले सो प्रस्ताव
ल्याउनु पर्नाको कारण सहित आफ्नो भनाइ प्रस्तुत गर्नेछ ।
(२) उपनियम (१)
बमोजिम प्रस्तावक सदस्यले आफ्नो भनाइ राखिसकेपछि सो प्रस्ताव उपर बोल्न
चाहने अन्य सदस्यलाई बैठकको अध्याक्षता गर्ने व्यक्तिले बोल्न अनुमति दिनेछ
।
(३) बैठकको
अध्यक्षता गर्ने व्यक्तिले बैठकको कार्यक्रमको विचार गरी प्रत्येक प्रस्ताव
माथि गरिने छलफलको समयावधि र त्यस्तो छलफलमा प्रत्येक सदस्यले बोल्न पाउने
समय तोक्न सकिने छ ।
(४) बोल्न चाहने
सदस्यले बोलिसकेपछि बैठकको अध्यक्षता गर्ने व्यक्तिले प्रस्तावक सदस्यलाई
पुनः बोल्ने अनुमति दिन सक्नेछ र सो बाहेक अन्य सदस्यलाई सामन्यतया
एकपटकभन्दा बढी बोल्ने अनुमति दिइने छैन ।
(५) नियम १०४
बमोजिमको प्रस्ताव नियम १०९ बमोजिमको निर्ण्र्ााो लागि प्रस्तुत हुनु अगावै
प्रस्तावक सदस्यले चाहेमा फिर्ता लिन सक्नेछ ।
१०८. प्रस्ताव पेश
गर्दा वा छलफल गर्दा गर्न नहुने कुराहरु ः बैठकमा प्रस्ताव पेश गर्दा वा छलफल
गर्दा देहायका कुरा गर्नु हुदैन:
(क) अशिष्ट शब्दको
प्रयोग,
(ख) कसैको व्यक्तिगत
प्रतिष्ठामा धक्का पु-याउने शब्दको प्रयोग,
(ग) तोडफोड वा बलको
प्रयोग,
(घ) नेपाल
अधिराज्यको संविधान, २०४७ को भावना विपरीत हुने विषयमा छलफल ।
१०९. प्रस्तावमाथि
निर्णय :
(१) नियम १०२
ब्मोजिम प्रस्तावमाथि बोल्ने क्रम समाप्त भएपछि बैठकको अध्यक्षता गर्ने
व्यक्तिले सो प्रस्ताव निर्णय लागि प्रस्तुत गर्नेछ ।
(२) उपनियम (१) मा
जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि बैठकको अध्यक्षता गर्ने व्यक्तिलाई कुनै
प्रस्तावको सम्बन्धमा पर्याप्त छलफल भइसकेको छ भन्ने लागेमा निजले सो
प्रस्ताव निर्णय लागि प्रस्तुत गर्नेछ ।
११०. निर्णय गर्ने
तरिका तथा निर्णयको घोषणा :
(१) बैठकको बहुमत प्रस्तावको
पक्ष वा विपक्षमा छ भन्ने कुरा निर्णयको लागि बैठकको अध्यक्षता गर्ने
व्यक्तिले देहायको तरिका अपनाई बैठकको निर्णयको घोषणा गर्नेछ :
(क) प्रत्येक
सदस्यलाई पालैसंग मौखिक मत प्रकट गर्न लगाएर,
(ख) प्रस्तावको पक्ष
र विपक्षमा हात उठाउन लगाएर,
(ग) प्रस्तावको
पक्षमा मत प्रकट गर्नेलाई एक समूहमा र विपक्षमा
मत प्रकट गर्नेलाई
अर्को समूहमा विभाजन गरेर ।
(२) उपनियम (१)
बमोजिमको तरिकाबाट बहुमत छुट्ट्याउन व्यवहारिक नभएमा अध्यक्षता गर्ने
व्यक्तिले सदस्यलाई गोप्य मतदान गर्न लगाई निर्णयको घोषणा गर्नेछ ।
१११. निर्णयको
अभिलेख :
(१) सचिवले बैठकमा
भएको निर्णयलाइ निर्णय पुस्तिकामा अभिलेख गरी उपस्थित सदस्यलाई सही गर्राई
राख्नु पर्नेछ ।
(२) बैठकबाट भएको
कुनै निर्णय चित्त नबुझ्ने सदस्यले निर्ण्र्ाापुस्तिकामा छोटकरीमा आफ्नो
फरक मत जनाउन सक्नेछ ।
(३) सचिवले
निर्ण्र्ाापुस्तिकामा हस्ताक्ष्ँर गरी आफ्नो उपस्थिति जनाउनु पर्नेछ ।
११२. निर्णयको
प्रमाणित :
(१) बैठकको निर्णयको
उतार सचिवले प्रमाणित गरी सदस्य, सम्बन्धित जिल्ला विकास समिति, मन्त्रालय
र निर्णयसग सम्बन्धित निकायमा समेत पठाउनु पर्नेछ ।
११३. सचिवले
बोलाउने बैठक सम्बन्धी कार्यविधि :
(१) ऐनको दफा ९१ को
उपदफा (२) प्रतिवन्धात्मक वाक्यांश बमोजिम सचिवले बैठक बोलाउँदा बैठक बस्ने
मिति, समय, स्थान र बैठकमा छलफल गरिने विषय समेत स्पष्ट रुपले खुलाइएको
सूचना बैठक बस्ने मिति भन्दा सामान्यतया बहत्तर घण्टा अगावै नगरपालिकाको
सदस्यलाई दिनु पर्नेछ ।
(२) उपनियम (१)
बमोजिम बोलाइएको त्यस्तो बैठक बोलाउन अनुरोध प्राप्त भएको मितिले सात
दिनभित्र बस्नु पर्नेछ ।
(३) उपनियम (२)
बमोजिम बोलाईएको बैठकमा जुन विषयमा छलफल गर्न बैठक बोलाइएको हो सो बाहेक
अन्य विषयमा छलफल गरिनेछैन ।
(४) यस नियममा
लेखिएदेखि बाहेक उपनियम (१) बमोजिम बोलाइएको बैठक सम्बन्धी अन्य कार्यविधि
यसै परिच्छेदको अन्य व्यवस्था बमोजिम हुनेछ ।
११४. पारिश्रमिक
तथा अन्य सुविधाः
(१) प्रमुख र
उपप्रमुखको पारिश्रमिक अनुसूची ७ मा उल्लेख भए बमोजिम हुनेछ ।
(२) प्रमुख,
उपप्रमुख र सदस्यको अन्य सुविधा नगर परिषद्ले तोके बमोजिम हुनेछ ।
